Τα θεμέλια της πίστεως της Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας
Περί του Θεού Πατρός, της Αγίας Τριάδος και του Χριστού
Περί του Θεού Πατρός
Ο Θεός είναι Πνεύμα, όμως η Αγία Γραφή Του αποδίδει σωματικά μέλη, όπως καρδιά, οφθαλμούς, ώτα, χέρια. Η Αγία Γραφή προσαρμόζεται σε αυτό στη συνήθη ανθρώπινη γλώσσα, ενώ αυτά πρέπει να εννοούνται με πνευματικό και υψηλότερο νόημα· για παράδειγμα, η καρδιά του Θεού σημαίνει την Αγαθότητα, ή την Αγάπη του Θεού, οι οφθαλμοί και τα ώτα σημαίνουν την Παγγνωσία, τα χέρια την Παντοδυναμία.
Ο Θεός είναι παντού, όμως λέγεται ότι ο Θεός είναι στους ουρανούς ή στον ναό. Ναι, ο Θεός είναι παντού, αλλά στους ουρανούς υπάρχει ιδιαίτερη παρουσία Του, που φανερώνεται μέσα στην αιώνια δόξα στα μακάρια πνεύματα· και στους ναούς υπάρχει ιδιαίτερη παρουσία Του, χαριτωμένη και μυστηριακή, την οποία οι πιστοί γνωρίζουν και αισθάνονται με ευλάβεια και η οποία φανερώνεται ενίοτε με ιδιαίτερα σημεία.
Ο Ιησούς Χριστός λέει: «οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν» (Ματθ. 18,20).
Περί της Αγίας Τριάδος
Τα λόγια του Συμβόλου «Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα» πρέπει να εννοούνται σε σχέση με το μυστήριο της Αγίας Τριάδος, διότι ο Θεός είναι ένας κατά την ουσία, αλλά τριαδικός κατά τα Πρόσωπα: Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, Τριάς ομοούσιος και αδιαίρετος.
Για την Αγία Τριάδα μιλά η Αγία Γραφή. Τα κυριότερα χωρία γι’ αυτό στην Καινή Διαθήκη είναι τα εξής: «πορευθέντες οὖν μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» (Ματθ. 28,19)· «τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυροῦντες ἐν τῷ οὐρανῷ, ὁ Πατήρ, ὁ Λόγος καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα· καὶ οὗτοι οἱ τρεῖς ἕν εἰσι» (Α΄ Ιω. 5,7).
Για την Αγία Τριάδα μιλά και η Παλαιά Διαθήκη, αλλά όχι τόσο καθαρά. Για παράδειγμα: «τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν» (Ψαλμ. 32,6). «Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος σαβαώθ, πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ» (Ησ. 6,3).
Ο Θεός είναι ένας σε τρία Πρόσωπα. Δεν κατανοούμε αυτό το εσωτερικό μυστήριο της Θεότητος, αλλά το πιστεύουμε σύμφωνα με την αμετάθετη μαρτυρία του λόγου του Θεού: «τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ» (Α΄ Κορ. 2,11).
Η διαφορά μεταξύ των Προσώπων της Αγίας Τριάδος είναι ότι ο Θεός Πατήρ ούτε γεννάται ούτε εκπορεύεται από άλλο πρόσωπο· ο Υιός του Θεού γεννάται προαιωνίως από τον Πατέρα· το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται προαιωνίως από τον Πατέρα.
Οι τρεις Υποστάσεις, ή Πρόσωπα, της Υπεραγίας Τριάδος είναι απολύτως ίσης θείας αξίας. Όπως ο Πατήρ είναι αληθινός Θεός, έτσι εξίσου και ο Υιός είναι αληθινός Θεός, και το Άγιο Πνεύμα είναι αληθινός Θεός, αλλά κατά τέτοιον τρόπο, ώστε στις τρεις Υποστάσεις να υπάρχει ένας μόνο τρισυπόστατος Θεός.
Ο Θεός ονομάζεται Παντοκράτωρ, διότι συνέχει καθετί που υπάρχει με τη δύναμή Του και με το θέλημά Του.
Τα λόγια του Συμβόλου της Πίστεως «ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων» λένε ότι όλα δημιουργήθηκαν από τον Θεό και τίποτε δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον Θεό.
Περί του Κυρίου Ιησού Χριστού
Ο Ιησούς Χριστός ονομάζεται Υιός του Θεού Μονογενής. Με αυτό δηλώνεται ότι Αυτός μόνος είναι ο Υιός του Θεού, γεννημένος από την ουσία του Θεού Πατρός, και γι’ αυτό είναι μία ουσία με τον Θεό Πατέρα και, κατά συνέπεια, υπερέχει ασυγκρίτως όλων των αγίων Αγγέλων και των αγίων ανθρώπων, οι οποίοι ονομάζονται υιοί του Θεού κατά χάριν (Ιω. 1,12).
Η Αγία Γραφή ονομάζει τον Ιησού Χριστό Μονογενή, για παράδειγμα στα ακόλουθα χωρία του ευαγγελιστή Ιωάννη: «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας» (Ιω. 1,14)· «Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενὴς Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο» (Ιω. 1,18).
Στο Σύμβολο της Πίστεως λέγεται επίσης για τον Υιό του Θεού ότι γεννήθηκε από τον Πατέρα. Με αυτό δηλώνεται εκείνο το υποστατικό ιδίωμα με το οποίο διακρίνεται από τα άλλα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος.
Λέγεται ότι γεννήθηκε «πρὸ πάντων τῶν αἰώνων», για να μη νομίσει κανείς ότι υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο δεν υπήρχε. Με άλλα λόγια, δηλώνεται έτσι ότι ο Ιησούς Χριστός είναι αιώνιος Υιός του Θεού, όπως αιώνιος είναι και ο Θεός Πατήρ.
Ο Υιός του Θεού κατήλθε από τους ουρανούς «δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν», όπως λέγεται στο Σύμβολο της Πίστεως.
Λέγεται ότι ο Υιός του Θεού κατήλθε από τον ουρανό «δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους» με την έννοια ότι ήρθε στη γη όχι για έναν μόνο λαό ούτε για ορισμένους ανθρώπους, αλλά για (τη σωτηρία) όλων μας, των ανθρώπων γενικά.
Ο Υιός του Θεού ήρθε στη γη, για να σώσει τους ανθρώπους από την αμαρτία, την κατάρα και τον θάνατο.
Η αμαρτία είναι παράβαση του θείου νόμου. Η αμαρτία είναι ανομία (Α΄ Ιω. 3,4).
Η αμαρτία εισήλθε στους ανθρώπους (μολονότι αυτοί δημιουργήθηκαν κατ’ εικόνα Θεού, και ο Θεός δεν μπορεί να αμαρτήσει) από τον διάβολο. «ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν, ὅτι ἀπ᾿ ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει» (Α΄ Ιω. 3,8).
Η αμαρτία πέρασε από τον διάβολο στους ανθρώπους, όταν ο διάβολος εξαπάτησε την Εύα και τον Αδάμ και τους παρέσυρε να παραβούν την εντολή του Θεού.
Η γεύση του καρπού από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού έγινε θανατηφόρα για τον άνθρωπο, διότι ήταν συνδεδεμένη με την ανυπακοή στο θέλημα του Θεού. Έτσι η ανυπακοή χώρισε τον άνθρωπο από τον Θεό και από τη χάρη Του και τον αποξένωσε από τη ζωή εν Θεώ.
Η ονομασία «δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού» ανταποκρίνεται στην ουσία του, διότι ο άνθρωπος μέσω αυτού του δέντρου γνώρισε εμπειρικά πόσο καλό περιέχεται στην υπακοή στο θέλημα του Θεού και πόσο κακό στην αντίσταση σε αυτό· και οικειοποιήθηκε παράνομα το δικαίωμα να κρίνει για το καλό και το κακό σε αυτόν τον κόσμο και να ξεχωρίζει ο ίδιος το ένα από το άλλο.
Ο Αδάμ και η Εύα υπάκουσαν στον διάβολο αντίθετα προς το θέλημα του Θεού. Ο Θεός, κατά την αγαθότητά Του, όταν δημιούργησε τον άνθρωπο, του έδωσε θέληση από τη φύση της διατεθειμένη να αγαπά τον Θεό, αλλά συγχρόνως ελεύθερη· ο δε άνθρωπος έκανε κακή χρήση αυτής της ελευθερίας.
Στον Κύριο Ιησού Χριστό δεν υπάρχει μία φύση. Σε Αυτόν υπάρχουν αδιαιρέτως και ασυγχύτως δύο φύσεις, η θεία και η ανθρώπινη, και, αντίστοιχα προς τις φύσεις αυτές, δύο θελήματα.
Και όχι δύο πρόσωπα, αλλά ένα Πρόσωπο, Θεός και άνθρωπος μαζί, με μία λέξη Θεάνθρωπος.