Τα θεμέλια της πίστεως της Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας
Η Θεία Λειτουργία και τα λοιπά Μυστήρια
Περί των επτά Μυστηρίων (συνέχεια)
Το πρώτο μέρος της Λειτουργίας ονομάζεται έτσι σύμφωνα με τη συνήθεια των αρχαίων χριστιανών να προσκομίζουν στην εκκλησία άρτο και οίνο για την τέλεση του Μυστηρίου. Για τον ίδιο λόγο ο άρτος αυτός ονομάζεται πρόσφορο, που σημαίνει προσφορά.
Η προσκομιδή, ως μέρος της Λειτουργίας, συνίσταται στην ανάμνηση των προφητειών και των προτυπώσεων, εν μέρει δε και των ίδιων των γεγονότων που αφορούν τη Γέννηση και το πάθος του Ιησού Χριστού. Κατά την προσκομιδή αφαιρείται από το πρόσφορο το μέρος που είναι αναγκαίο για την τέλεση του Μυστηρίου· επίσης και το αναγκαίο μέρος του οίνου, ενωμένου με νερό, εγχέεται στο ιερό σκεύος. Ο ιερουργών μνημονεύει τότε όλη την Εκκλησία: τους δοξασμένους (αγιοκαταταγμένους) αγίους, προσεύχεται για τους ζώντες και τους κεκοιμημένους, για τις αρχές και για όσους, με πίστη και ζήλο, προσκόμισαν πρόσφορα, δηλαδή προσφορές.
Ο άρτος για το Μυστήριο πρέπει να είναι τέτοιος όπως απαιτούν η ίδια η ονομασία του άρτου, η αγιότητα του Μυστηρίου και το παράδειγμα του Κυρίου Ιησού Χριστού και των αποστόλων: άρτος ένζυμος, σιταρένιος.
Το ότι για τη Θεία Κοινωνία χρησιμοποιείται κατά κυριολεξία ένας άρτος, δηλώνει, κατά την ερμηνεία του Αποστόλου, ότι «εἷς ἄρτος, ἓν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμεν· οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν» (Α΄ Κορ. 10,17).
Ο άρτος που ετοιμάζεται για τη Θεία Κοινωνία ονομάζεται Αμνός, διότι αποτελεί εικόνα του πάσχοντος Ιησού Χριστού, όπως στην Παλαιά Διαθήκη Τον εικόνιζε ο πασχάλιος αμνός.
Ο οίνος για το Μυστήριο της Θείας Κοινωνίας ενώνεται με νερό, διότι η ιεροπραξία αυτή τελείται κατ’ εικόνα του πάθους του Χριστού, και κατά το πάθος από την πληγή που ανοίχτηκε στην πλευρά Του εξήλθε αίμα και ύδωρ.
Το μέρος της Λειτουργίας κατά το οποίο οι πιστοί προετοιμάζονται για το Μυστήριο οι αρχαίοι το ονόμασαν Λειτουργία των κατηχουμένων, διότι στην ακρόασή του, εκτός από τους βαπτισμένους και όσους γίνονται δεκτοί στη Θεία Κοινωνία, γίνονται δεκτοί και οι κατηχούμενοι, δηλαδή όσοι προετοιμάζονται για το Βάπτισμα, καθώς και οι μετανοούντες που δεν γίνονται δεκτοί στη Θεία Κοινωνία.
Το μέρος αυτό της Λειτουργίας αρχίζει με την ευλογία, δηλαδή τη δοξολογία της Βασιλείας της Υπεραγίας Τριάδος. Αποτελείται από προσευχές, ύμνους, ανάγνωση των αποστολικών βιβλίων και του Ευαγγελίου. Τελειώνει με την πρόσκληση προς τους κατηχουμένους να εξέλθουν από την εκκλησία.
Το μέρος της Λειτουργίας κατά το οποίο τελείται το Μυστήριο της Θείας Κοινωνίας ονομάζεται Λειτουργία των πιστών, διότι μόνο οι πιστοί, δηλαδή όσοι έλαβαν το Βάπτισμα, έχουν το δικαίωμα να παρευρίσκονται σε αυτή την ακολουθία.
Η σπουδαιότερη πράξη αυτού του μέρους της Λειτουργίας είναι η εκφώνηση των λόγων που είπε ο Ιησούς Χριστός κατά τη σύσταση του Μυστηρίου: «λάβετε φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου… πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ αἷμά μου τὸ τῆς καινῆς διαθήκης» (Ματθ. 26,26–28)· και έπειτα η επίκληση του Αγίου Πνεύματος και η ευλογία των Δώρων, δηλαδή του προσκομισμένου άρτου και οίνου.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι με την πράξη αυτή ο άρτος και ο οίνος μεταβάλλονται, ή μετουσιώνονται, σε αληθινό Σώμα του Χριστού και σε αληθινό Αίμα του Χριστού.
Για τη λέξη «μετουσίωση» στην «Ομολογία πίστεως των Πατριαρχών της Ανατολής» λέγεται ότι με τη λέξη «μετουσίωση» δεν εξηγείται με ποιον τρόπο ο άρτος και ο οίνος μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα του Κυρίου, διότι αυτό δεν μπορεί να το κατανοήσει κανείς παρά μόνο ο Θεός· δηλώνεται μόνο ότι αληθινά, πραγματικά και κατ’ ουσίαν ο άρτος γίνεται το ίδιο το αληθινό Σώμα του Κυρίου και ο οίνος το ίδιο το Αίμα του Κυρίου.
Παρόμοια και ο όσιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός γράφει για τα Άγια και Άχραντα Μυστήρια του Κυρίου: «Σῶμά ἐστιν ἀληθῶς ἡνωμένον θεότητι, τὸ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου σῶμα, οὐχ ὅτι τὸ ἀναληφθὲν σῶμα ἐξ οὐρανοῦ κατέρχεται, ἀλλ᾿ ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος καὶ οἶνος μεταποιοῦνται εἰς σῶμα καὶ αἷμα Θεοῦ. Εἰ δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται, ἀρκεῖ σοι ἀκοῦσαι, ὅτι διὰ Πνεύματος Ἁγίου, ὥσπερ καὶ ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου διὰ Πνεύματος Ἁγίου ἑαυτῷ καὶ ἐν ἑαυτῷ σάρκα ὁ Κύριος ὑπεστήσατο· καὶ πλέον οὐδὲν γινώσκομεν, ἀλλ᾿ ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀληθής ἐστι καὶ ἐνεργὴς καὶ παντοδύναμος, ὁ δὲ τρόπος ἀνεξερεύνητος» (Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως, βιβλίο 4, κεφ. 13).
Καθένας που επιθυμεί να προσέλθει στο Μυστήριο της Θείας Κοινωνίας πρέπει να εξετάσει (να φανερώσει) ενώπιον του Θεού τη συνείδησή του και να την καθαρίσει με τη μετάνοια για τις αμαρτίες, στην οποία βοηθούν η νηστεία και η προσευχή. «δοκιμαζέτω δὲ ἄνθρωπος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθιέτω καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω· ὁ γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μὴ διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου» (Α΄ Κορ. 11,28–29).
Όποιος κοινωνεί του Σώματος και του Αίματος του Χριστού ενώνεται στενότατα με τον ίδιο τον Ιησού Χριστό και μέσα σε Αυτόν γίνεται μέτοχος της αιώνιας ζωής. «ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει κἀγὼ ἐν αὐτῷ» (Ιω. 6,56). «ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον» (Ιω. 6,54).
Ως προς το πόσο συχνά πρέπει να κοινωνεί κανείς των Αχράντων Μυστηρίων, πρέπει να σημειωθεί ότι οι αρχαίοι χριστιανοί κοινωνούσαν κάθε Κυριακή· σήμερα όμως λίγοι έχουν τέτοια καθαρότητα ζωής, ώστε να είναι πάντοτε έτοιμοι να προσέλθουν σε τόσο μεγάλο Μυστήριο. Παρ’ όλα αυτά η Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία καλεί τα τέκνα της να προσέρχονται όσο το δυνατόν συχνότερα σε αυτό το σωτήριο Μυστήριο.
Η Μετάνοια είναι Μυστήριο, κατά το οποίο εκείνος που εξομολογείται τις αμαρτίες του, με την ορατή εκδήλωση (δηλαδή τη δήλωση) της συγχωρήσεως από τον ιερέα, λύεται αοράτως από τις αμαρτίες από τον ίδιο τον Κύριο Ιησού Χριστό.
Η Ιερωσύνη είναι Μυστήριο, κατά το οποίο το Άγιο Πνεύμα, μέσω της αρχιερατικής (επισκοπικής) χειροτονίας, καθιστά τον κανονικά εκλεγμένο να τελεί τα Μυστήρια και να ποιμαίνει το ποίμνιο του Χριστού. «οὕτως ἡμᾶς λογιζέσθω ἄνθρωπος ὡς ὑπηρέτας Χριστοῦ καὶ οἰκονόμους μυστηρίων Θεοῦ» (Α΄ Κορ. 4,1).
Οι αναγκαίοι βαθμοί της ιερωσύνης είναι τρεις: επίσκοπος, πρεσβύτερος, διάκονος.
Η διαφορά μεταξύ τους είναι ότι ο διάκονος συλλειτουργεί στα Μυστήρια (αλλά δεν τα τελεί)· ο πρεσβύτερος τελεί τα Μυστήρια, υποτασσόμενος στον επίσκοπο· ο επίσκοπος όχι μόνο τελεί τα Μυστήρια, αλλά έχει και την εξουσία να μεταδίδει σε άλλους, μέσω της χειροτονίας, το χαρισματικό δώρο να τα τελούν.
Ο Γάμος είναι Μυστήριο, κατά το οποίο, με την ελεύθερη υπόσχεση του γαμπρού και της νύφης ενώπιον του ιερέα και της Εκκλησίας για αμοιβαία συζυγική πίστη, ευλογείται η συζυγική τους ένωση, κατ’ εικόνα της πνευματικής ενώσεως του Χριστού με την Εκκλησία, και ζητείται γι’ αυτούς η χάρη της αγνής ομοψυχίας για την ευλογημένη τεκνογονία και τη χριστιανική ανατροφή των παιδιών.
Το Ευχέλαιο είναι Μυστήριο, κατά το οποίο, με τη χρίση του σώματος με έλαιο, επικαλείται επάνω στον ασθενή η χάρη του Θεού, που θεραπεύει τις ψυχικές και σωματικές ασθένειες.