Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η ορθόδοξη ζωή στη Σοβιετική Ένωση εξακολούθησε να υπάρχει υπό κρατικό έλεγχο, αν και η έκταση και οι μορφές της πίεσης άλλαζαν.
Τις δεκαετίες του 1960–1980 εμφανίστηκε μια γενιά κληρικών και λαϊκών που αγωνίζονταν για τη θρησκευτική ελευθερία, για την αποκατάσταση της αυτοτέλειας των ενοριών και για την ανοιχτή συζήτηση των προβλημάτων της εκκλησιαστικής ζωής.
Ξεχωριστή θέση στην ιστορία αυτή κατέχει ο ιερέας Γκλεμπ Πάβλοβιτς Γιακούνιν.
Το 1965, μαζί με τον ιερέα Νικολάι Εσλιμάν, απηύθυνε ανοιχτή επιστολή στον Πατριάρχη Αλέξιο Α΄, όπου τάχθηκε κατά της καταπάτησης των δικαιωμάτων των πιστών και της ανάμειξης του κράτους στα εσωτερικά της Εκκλησίας.
Αργότερα ο π. Γκλεμπ έγινε μία από τις γνωστές μορφές του σοβιετικού κινήματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το 1976 συμμετείχε στην ίδρυση της Χριστιανικής Επιτροπής για την Υπεράσπιση των Δικαιωμάτων των Πιστών στην ΕΣΣΔ. Το έργο του περιλάμβανε την καταγραφή των θρησκευτικών διώξεων, την υπεράσπιση ανθρώπων διαφορετικών ομολογιών και τη διάδοση πληροφοριών για παραβιάσεις της ελευθερίας της συνείδησης.
Για τη δράση του ο π. Γκλεμπ διώχθηκε ποινικά, φυλακίστηκε και εξορίστηκε.
Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης συνέχισε να υπερασπίζεται την ανεξαρτησία της θρησκευτικής ζωής και την ανάγκη μεταρρύθμισης των εκκλησιαστικών θεσμών.
Άλλος σημαντικός εκπρόσωπος της ανεξάρτητης ορθόδοξης παράδοσης ήταν ο μετέπειτα Μητροπολίτης Στέφανος (Λινίτσκι), που συνδεόταν με την Αληθώς Ορθόδοξη Εκκλησία.
Ακριβώς η σύμπραξη τέτοιων κληρικών και εκκλησιαστικών ανδρών δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη γέννηση της Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.